ΜΝΗΜΕΙΟ ΠΕΣΟΝΤΩΝ ΚΑΡΔΙΑΣ

ΜΝΗΜΕΙΟ ΠΕΣΟΝΤΩΝ ΚΑΡΔΙΑΣ

Το μνημείο αυτό αποτελεί φόρο τιμής στους κατοίκους της Καρδιάς που έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια πολεμικών συρράξεων και επαναστατικών αγώνων. Το ιστορικό εύρος που καλύπτει είναι ιδιαίτερα ευρύ, ξεκινώντας από τους Μακεδονομάχους του 19ου αιώνα και φτάνοντας μέχρι το Αλβανικό Έπος.

Χρονολογική αποτίμηση ονομάτων (ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΑ)

Α. ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ & ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ

1) Βαμβακάς Χρήστος

2) Δινοβίτσης Αντώνιος

3) Τσιώτσιας Εμμανουήλ

4) Νικόλαος Γεωργίου (του Γιώργη, πατρωνυμική αναφορά)

5) Ίτσκος Κωνσταντίνος (Ντίνης) 1896

6) Καρανικόλας Χρήστος

7) Ιερέας Κοσμάς Παπακοσμάς Σακελλάριος.

8) Κωνσταντίνου Ιωάννης (Χαζίρης)

9) Δήμτσας Αρσένης (1913-14)

Β. ΑΛΒΑΝΙΚΟ ΕΠΟΣ

10) Γκόγκος Αναστάσιος Κωνσταντίνου

11) Κίλης Κωνσταντίνος

12) Λιάγκας Μιλτιάδης Αθανασίου

13) Γκέκας Τρύφων Αναστασίου

14) Ίτσκος Τρύφων Βασιλείου

15) Τσιώτσιας Θωμάς Χρήστου

16) Τσιώτσιας Βασίλειος

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΒΙΩΜΑΤΩΝ

Α. ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ & ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ

Οι πρώτες απώλειες συνδέονται με τον αντάρτικο αγώνα στα Πιέρια και το Βέρμιο κατά τα τέλη του 19ου αιώνα.

1) Βαμβακάς Χρήστος (1874)

2) Δινοβίτσης Αντώνιος (1896)

βρήκαν τον θάνατο, έχοντας λάβει μέρος σε επαναστατικά κινήματα. Οι ιστορικές μελέτες θεωρούν εύλογη τη σύνδεση αυτών των εκτελέσεων με τις κατά καιρούς εξεγερσιακές κινήσεις που σημειώθηκαν στους ορεινούς όγκους της Πιερίας και του Βερμίου, καθώς οι χρονολογίες συμπίπτουν με τεκμηριωμένες περιόδους αναβρασμού. Ο Σακελλάρης (2001, σελ. 67) παρατηρεί ότι αυτά τα γεγονότα αποτελούν χαρακτηριστική αντανάκλαση του γενικότερου κλίματος της εποχής.

3) Τσιώτσιας Εμμανουήλ (1896)

4) Νικόλαος Γεωργίου (1896)

5) Ίτσκος Κωνσταντίνος (Ντίνης) 1896

Το κίνημα του Μπρούφα, που ξεκίνησε από τα Πιέρια το 1896, έλαβε ευρείες διαστάσεις στην υπόδουλη Δυτική Μακεδονία, καθώς υποστηρίχθηκε με θέρμη από το σύνολο του τοπικού πληθυσμού. Επειδή μάλιστα οι οθωμανικές αρχές υπέθεσαν την ύπαρξη επαναστατικών δυνάμεων στο Τρέμπινο, δύο τάγματα Αλβανών στρατιωτών διέσχισαν το χωριό και δολοφόνησαν δύο κατοίκους, τον Μανώλη Τσιώτσια και τον Νικόλαο Γεωργίου, προβαίνοντας ταυτόχρονα σε λεηλασίες των οικιών τους. Στόχος τους ήταν μια γενικευμένη σφαγή, ωστόσο η παρέμβαση του Μαχμούτ Μπέη, στους αγρούς του οποίου εργάζονταν οι κάτοικοι, απέτρεψε την τραγωδία. Κατά την αποχώρησή τους, συνέλαβαν τον ιερέα του χωριού, Παπακοσμά, μαζί με τέσσερις ακόμα χωρικούς και τους οδήγησαν στα μπουντρούμια της Κοζάνης.

·    Η σύλληψη του ιερέα Παπακοσμά με το πρόσχημα εύρεσης όπλων στον ναό είναι τυπική οθωμανική πρακτική ποινικοποίησης της κοινότητας μέσω της Εκκλησίας. Ο βασανισμός του, με το ξερίζωμα της γενειάδας του, έχει έντονο συμβολικό χαρακτήρα, ταπείνωση του θρησκευτικού και ηθικού πυρήνα του χωριού.

·   Η μεταφορά τους στα μπουντρούμια της Κοζάνης και το γεγονός ότι η εφημερίδα σταματά εκεί τη διήγηση, είναι επίσης χαρακτηριστικό. Τα επίσημα ή ημιεπίσημα κείμενα συχνά αποφεύγουν να καταγράψουν λύτρα, βασανιστήρια και μεταγενέστερους θανάτους, επειδή αυτά εκθέτουν τη διοίκηση και χαλάνε το αφήγημα της «τάξης».

·   Οι πληροφορίες από τους γεροντότερους, ότι μαζί με τον ιερέα κρατήθηκαν ο Μανόλης Τσιώτσιας και ο Κωνσταντίνος Ίτσκος (Ντίνης), πρόεδρος και Κοτζαμπάσης της Καρδιάς, είναι απολύτως συνεπείς με τη λογική των αντιποίνων. Χτυπούν τον παπά, χτυπούν τον πρόεδρο, δηλαδή τη συνείδηση και τη διοίκηση του χωριού. Η απελευθέρωση με λύτρα και με ενέργειες του Μητροπολίτη Κοζάνης Ευγένιου Πατέρα δείχνει τον ρόλο της Εκκλησίας ως διαμεσολαβητή και προστάτη σε τέτοιες κρίσεις.

·    Η πληροφορία ότι ο Ντίνης υπέκυψε αργότερα στα τραύματά του είναι κρίσιμη και αλλάζει το βάρος του γεγονότος. Δεν μιλάμε απλώς για μια επιδρομή, αλλά για μια αλυσίδα βίας με καθυστερημένο θάνατο, κάτι που συχνά χάνεται όταν κοιτά κανείς μόνο τις άμεσες εκτελέσεις.

Σύμφωνα με τα "ανέκδοτα αρχεία του ελληνικού προξενείου Ελασσόνας στα 1888 - 1912" του Γιάννη Αδάμου, τα οποία αναδημοσιεύτηκαν το 1994 από το ετήσιο περιοδικό του πνευματικού συνδέσμου γραμμάτων και τεχνών Κοζάνης "Δυτικομακεδονικά γράμματα", το 1906 λειτουργούσε στο Τρέμπινο Δημοτικό σχολείο με δάσκαλο τον Αθανάσιο Χασιώτη και τριάντα πέντε μαθητές. Παράλληλα, υπήρχε και μια φιλελληνική οργάνωση, η οποία δραστηριοποιούνταν στο πλαίσιο του Μακεδονικού Αγώνα, αποτελώντας συνέχεια της μακραίωνης παράδοσης της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας στον οικισμό.

6) Καρανικόλας Χρήστος

7) Ιερέας Κοσμάς Παπακοσμάς Σακελλάριος.

8) Κωνσταντίνου Ιωάννης (Χαζίρης)

Σύμφωνα με την αφήγηση του Συνταγματάρχη του Ελληνικού Στρατού και διακεκριμένου Μακεδονομάχου, Βαλάση Τσιρογιάννη, ο Παπαθανάσης αναδείχθηκε εξαίρετος συνεργάτης του οπλαρχηγού Δημητρίου Τσαρούχα κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα. Στους πρωτεργάτες αυτής της προσπάθειας συγκαταλέγονται οι Παπαθανάσης Παπακοσμάς, Εμμανουήλ Τσιώτσιας, Κωνσταντίνος Χαζίρης και Καρανικόλας Χρήστος, οι οποίοι έδωσαν ιερό όρκο επί του Ευαγγελίου, εντός του Ιερού Ναού του Αγίου Νικολάου, προς υπεράσπιση και επικράτηση του ελληνικού ιδεώδους στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή.

9) Δήμτσας Αρσένης (1913-14) Β Βαλκανικός πόλεμος

Κατά τον Β’ Βαλκανικό Πόλεμο, πολλοί από τους κατοίκους του Τρέμπενου επιστρατεύτηκαν στον Ελληνικό Στρατό και αργότερα συμμετείχαν στη Μικρασιατική Εκστρατεία. Η εμπλοκή τους αυτή είχε σοβαρές συνέπειες: αρκετοί επέστρεψαν με τραύματα, άλλοι αιχμαλωτίστηκαν και αποδόθηκαν σε μεταγενέστερο χρόνο, ενώ ένας εκ των χωριανών, ο Αρσένης Δήμτσας, υπέκυψε κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων στο πεδίο της μάχης.

Β. ΑΛΒΑΝΙΚΟ ΕΠΟΣ

Αφορά τους πεσόντες στους πολέμους του 1940 και 1941. Περιλαμβάνονται αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και στρατιώτες που έχασαν τη ζωή τους σε κρίσιμες μάχες του Ελληνοϊταλικού πολέμου.

10) Γκόγκος Αναστάσιος Κωνσταντίνου
Υπηρετώντας την θητεία του στον Ελληνικό στρατό, έχασε τη ζωή του στις μάχες του εμφυλίου το 1947.

11) Κίλης Κωνσταντίνος

12) Λιάγκας Μιλτιάδης Αθανασίου, Λοχίας 5ου Σ.Π. φονευθείς 9-1-1941 στην Κλεισούρα

13) Γκέκας Τρύφων Αναστασίου, Δεκανεύς 28ου Σ.Π. 13-3-1941 φονευθείς στο Μάλι Σεβράνι

14) Ίτσκος Τρύφων Βασιλείου, Δεκανεύς 18ου Σ.Π. 6-4-1941 φονευθείς στο Πόγραδετς

15) Τσιώτσιας Θωμάς Χρήστου, Δεκανεύς 33ου Σ.Π., 8-1-1941 φονευθείς στο Μάλι Τοπόγιανιτ

16) Τσιώτσιας Βασίλειος, εκτελέστηκε από τα Γερμανικά στρατεύματα στην Πρώτη Φλώρινας, 12-4-1944